Công nghiệp văn hóa là một bộ phận của công nghiệp sáng tạo; là ngành công nghiệp sản xuất những sản phẩm và dịch vụ văn hóa có giá trị cao trên cơ sở ứng dụng kỹ thuật, công nghệ cao và được tiêu thụ rộng rãi trên thị trường trong nước, ngoài nước. Công nghiệp văn hóa là quá trình kết hợp sự sáng tạo, sản xuất, cung ứng các sản phẩm, dịch vụ theo nguyên tắc, quy trình công nghiệp với những nội dung, giá trị văn hóa được bảo vệ bởi luật sở hữu trí tuệ, luật bản quyền nhằm đáp ứng ngày càng đầy đủ, rộng rãi những nhu cầu tinh thần của con người, cộng đồng.

Công nghiệp văn hóa có phạm vi bao quát rộng, bao gồm nhiều ngành nghề. Thông thường, các ngành nghề sau đây được xem là công nghiệp văn hóa: quảng cáo; kiến trúc; giải trí kỹ thuật số; mỹ thuật đồ cổ và thủ công mỹ nghệ; thiết kế mỹ thuật; phim ảnh và video; in ấn, xuất bản; âm nhạc; nghệ thuật biểu diễn; phát thanh, truyền hình; phần mềm vi tính. Một số nước bổ sung: thể thao; nghệ thuật thị giác - trực quan; các sản phẩm tương tác; du lịch,... vào danh mục ngành công nghiệp văn hóa.

 

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã xây dựng, phát triển ngành công nghiệp văn hóa từ sớm và đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Hoa Kỳ là quốc gia có công nghiệp giải trí, công nghiệp điện ảnh phát triển mạnh. Anh và các nước châu Âu chú trọng phát triển công nghiệp sáng tạo. Ở châu Á, Trung Quốc xây dựng lý thuyết về lực lượng sản xuất văn hóa, chú trọng phát triển ngành kinh tế văn hóa, lấy đồ chơi, phim cổ trang, võ thuật và du lịch làm mũi nhọn. Hàn Quốc xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, xem công nghiệp văn hóa là ngành trọng điểm, có vai trò dẫn dắt, lấy điện ảnh, âm nhạc làm khâu đột phá. Nhật Bản gặt hái nhiều thành công trên lĩnh vực công nghiệp văn hóa, đặc biệt là ngành xuất bản, điểm nhấn là xuất bản truyện tranh,...

Đại hội XII của Đảng đã xác định nhiệm vụ "Phát triển công nghiệp văn hóa đi đôi với xây dựng, hoàn thiện thị trường dịch vụ và sản phẩm văn hóa".

Đại hội đề ra các giải pháp phát triển công nghiệp văn hóa ở nước ta trong những năm tới: "Có cơ chế khuyến khích đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật và công nghệ tiên tiến để nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ văn hóa. Tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp văn hóa, văn nghệ, thể thao, du lịch thu hút các nguồn lực xã hội để phát triển. Đổi mới, hoàn thiện thể chế, tạo môi trường pháp lý thuận lợi để xây dựng, phát triển thị trường dịch vụ, sản phẩm văn hóa lành mạnh; đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa; tăng cường quảng bá văn hóa Việt Nam. Nâng cao ý thức thực thi các quy định pháp luật về quyền tác giả và các quyền liên quan trong toàn xã hội"

Nguồn: GS.TS Phùng Hữu Phú - GS.TSKH Nguyễn Văn Đặng – PGS.TS Nguyễn Viết Thông (đồng chủ biên): Tìm hiểu một số thuật ngữ trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng, NXB CTQG – Sự thật, Hà Nội, 2016.